Keynote: Literature as a means of creating the Nobilty of Spirit

International Seminar: Reading opens doors for Dialogue and Understanding

Conaculta. The National Council for Culture and the Arts
Mexico City, Mexico

14 november 2011

Verslag van een bezoeker
Rob Riemen, Lezen en de kunst van het leven

‘Over en sluiten’

Hij kwam aan op zondag, gaf maandag een lezing en vertrok weer naar Nederland. Maar aan twee uur had Rob Riemen, een van de meest briljante hedendaagse filosofen en auteur van Adel van de geest, genoeg om het woord, de poëzie en de waarheid de plaats in de wereld toe te kennen die ze verdienen.

Riemen is ervan overtuigd dat de waarheid de enige verantwoordelijkheid is van de intellectuelen en dat enkel degenen die oog hebben voor de poëzie van het leven in staat zijn haar waar te nemen. Hij waarschuwde dat intellectuele argumenten niet voldoende zijn om de waarde te demonsteren van de kunst van het lezen en de kunst van het leven, maar dat het nodig is die te zoeken in verhalen uit het leven zelf. Zoals dit verhaal:
Tijdens de nationalistische Bokseropstand in China wacht een man tot het zijn beurt is naar de guillotine geleid te worden, met een boek open voor zich. Als een officier hem vraagt hoe het mogelijk is dat hij leest, terwijl hij op het punt staat te sterven, antwoordt de Chinees: ‘Ik weet dat iedere regel die je leest, winst betekent.’

De dag waarop we de waarheid van deze lezer begrijpen, waarop we het belang van lezen in het leven inzien, zou het begin kunnen zijn van een renaissance. Boeken hebben filosofen overleefd die niet verder kunnen kijken dan de rede; ze hebben religies overleefd die geloven dat ze het monopolie hebben op de waarheid; ze hebben ideologieën overleefd die ze alleen toestaan te bestaan als ze een bijdrage leveren aan de politieke propaganda. Maar vandaag de dag, zo waarschuwde Riemen, is het perfecte boek, waarin elk woord betekenis heeft voor het leven en waarin elke zin winst betekent, aan het verdwijnen, ‘omdat we niets doen, omdat we het niet missen, niet nodig hebben voor alles wat wij geacht worden belangrijk te vinden: macht geld, amusement’.

De ware lezer is een zeldzaamheid geworden, zei Riemen in het Theater van de Kunsten waar de Internationale Bijeenkomst voor Leescultuur werd gehouden met als thema ‘Lezen opent ruimte voor dialoog’ en georganiseerd door het Algemeen Bestuur van Publicaties van Conaculta in het kader van de Internationale Beurs voor het Kinder- en Jeugdboek.

De filosoof ziet een dag voor zich waarop de mensen in opstand komen wanneer ze zich realiseren wat hen is afgenomen: het onderwijs als instrument waarmee ze zich de dichterlijke taal eigen kunnen maken – de taal ‘zonder welke er geen verbeelding bestaat, geen medeleven, geen mogelijkheid elkaar te begrijpen’ – en de cultuur van de waarheid, in tegenstelling tot de cultuur van de leugen met haar enkel virtuele werkelijkheden, haar bestsellers, beroemdheden... die geen enkele betekenis hebben voor het echte leven.

Het is een misdaad de mensen uit te sluiten van de dichterlijke wereld omdat die niet van economisch nut is of marktwaarde heeft. De gevolgen: de morele crisis en het literair alfabetisme die je overal ter wereld aantreft. De taal van de dichter, het werk van de kunstenaar en de schrijver slaan een brug tussen onze werkelijkheid en de waarheid, maken het onzichtbare zichtbaar, tonen ons wie we werkelijk zijn, leren ons de waarheid van de leugen te onderscheiden, het schone van het lelijke en het goede van het kwade. Het dichterlijke woord is machtiger dan de dood: het overleeft haar.
De ideeën van Riemen regenden neer op de hoofden van honderden professionele leesbevorderaars, die ervan overtuigd zijn dat de kunst van het leven niet mogelijk is zonder de kunst van het lezen en dat hun werk onderdeel is van de belofte van een renaissance.

Adriana Malvino